{"id":447184,"date":"2021-12-27T15:35:14","date_gmt":"2021-12-27T12:35:14","guid":{"rendered":"https:\/\/alegria-realestate.com\/?p=447184"},"modified":"2025-08-14T21:30:32","modified_gmt":"2025-08-14T18:30:32","slug":"spanish-santa-claus-and-other-new-year-characters-in-spain","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/alegria-realestate.com\/nl\/articles\/life-in-spain\/spanish-santa-claus-and-other-new-year-characters-in-spain","title":{"rendered":"Spaanse Kerstman en andere nieuwjaarsfiguren in Spanje"},"content":{"rendered":"

Kerstmis en Nieuwjaar zijn in Spanje een tijd van mysterie, magie en natuurlijk cadeaus. En terwijl kinderen in Rusland met ingehouden adem wachten op Grootvader Vorst en zijn kleindochter Snegurochka, wachten in de VS, samen met vele landen in West-Europa en Australi\u00eb, op de Kerstman, in China op Sho Hin en in Finland op Joulupukki, de Spaanse tegenhanger Papa Noel, en wordt daar met niet minder enthousiasme naar uitgekeken. Het meest interessante is dat dit voor kleine Spanjaarden lang niet de enige cadeaugever is: in verschillende delen van het land hebben ze hun eigen personages \u2013 vaak ongelooflijk kleurrijk en grappig \u2013 en daarover zullen we het in ons artikel van vandaag hebben. Aangezien de Kerstman wereldwijd wordt beschouwd als de populairste held van de kerst- en nieuwjaarsvakantie, beginnen we misschien met zijn Spaanse tegenhanger.<\/p>\n

Spaanse Kerstman \u2013 Papa Noel <\/h2>\n

\"Spaanse Papa No\u00ebl is een kleine, bolle oude man met rode wangen, gekleed in een rood pak en met een lange witte baard: dit beeld van de geliefde kerstfiguur is bij bijna elk Spaans kind bekend. Wil je de legende van zijn afkomst kennen? Het verhaal heeft diepe wortels en vertelt ons over een zekere Nicolaas van Bari (Nicol\u00e1s de Bari), die later bekend werd als Sint-Nicolaas. Hij werd geboren in de 4e eeuw in een adellijke en rijke familie in de Lycische stad Patara, gelegen in het huidige Turkije. Van jongs af aan viel Nicolaas op door zijn vriendelijkheid en vrijgevigheid jegens kansarmen, en probeerde hij hen altijd zoveel mogelijk te helpen. Op jonge leeftijd verloor de jongen zijn ouders, die het slachtoffer werden van een meedogenloze pestepidemie, waardoor hij erfgenaam werd van een groot fortuin. Rijkdom kon hem echter niet bekoren: op 19-jarige leeftijd besloot Nicolaas al zijn bezittingen aan de meest behoeftigen te schenken en met zijn oom naar Myra (de hoofdstad van het oude Lyci\u00eb) te gaan om zich aan het priesterschap te wijden. Daar klom Nicolaas gemakkelijk op tot aartsbisschop en werd zijn persoonlijkheid vereerd in Turkije, Griekenland en Rusland. Hij werd ook beschouwd als de beschermheilige van zeelieden, want volgens de legende begonnen zeelieden, wanneer zij zich midden in een verschrikkelijke storm op open zee bevonden en zich verloren voelden, tot deze heilige te bidden, waarna het water om hen heen kalmeerde. Sint Nicolaas (San Nicol\u00e1s) stierf op 6 december 345. Omdat deze datum mystiek dicht bij Kerstmis bleek te liggen, werd besloten dat deze heilige de ideale figuur was om met Kerstmis geschenken en snoep uit te delen aan brave kinderen. Vanaf de 6e eeuw werden er tempels ter ere van hem gebouwd en in 1087 werden zijn stoffelijke resten overgebracht naar de Italiaanse stad Bari, waar de heilige bekendstaat als San Nicola di Bari. In Rusland werd hij zelfs Nicolaas de Wonderdoener genoemd. De stroom pelgrims naar de relikwie\u00ebn van de heilige, die rusten in de Sint-Nicolaasbasiliek in Bari, houdt het hele jaar door aan. Vooral uit ons land komen er veel, waardoor deze plaats zelfs de "Russische stad" werd genoemd. In de 12e eeuw ontstonden katholieke tradities die verband hielden met de naam van Sint-Nicolaas. Ze verspreidden zich snel over heel Europa en in de 17e eeuw brachten Nederlandse emigranten deze gewoonte naar de Verenigde Staten, waar tot op de dag van vandaag zelfgemaakte koekjes of cake met een glas melk 's nachts worden neergezet als traktatie voor de Kerstman. Overigens is de naam "Santa Claus" ontstaan door de klank van de naam van de heilige in het Duits – San Nikolaus – en zo is "Klaus" ontstaan. In de geschiedenis verschilde het uiterlijk van Sint Nicolaas van Bary, of Sint Nicolaas, of Sint Nicolaas de Wonderdoener, aanzienlijk van wat hem tegenwoordig wordt toegeschreven: hij had fijne gelaatstrekken en was lang. En het feit dat hij tegenwoordig veelvuldig wordt afgebeeld met een zak en een sterke reputatie heeft als gever, hangt samen met een van de legendes over hem. Vroeger werd verteld dat onze heilige op een dag hoorde dat een van zijn buren de schoonheid van zijn drie dochters ging verkopen, omdat hij geen geld had voor een bruidsschat. Toen besloot Sint Nicolaas in het geheim een zak met gouden munten in hun huis te gooien. De opgetogen vader kon zijn oudste dochter gemakkelijk uithuwelijken. Hetzelfde gebeurde met de tweede dochter. Toen de jongste aan de beurt was, besloot de vader de gulle gever op de loer te liggen en toen hij Nicolaas herkende, wierp hij zich aan zijn voeten om hem te bedanken voor het redden van de familie van oneer. Maar hij vroeg de oude man zijn naam niet te noemen en zijn goede daden niet aan iedereen te onthullen. Volgens de legende kwam Sinterklaas, toen hij een zak met munten in een huis gooide, per ongeluk in een kous terecht die bij de open haard hing te drogen: zo ontstond het idee om kerstcadeaus in kinderkousen te gooien. Maar waar kwam het verhaal van de slee, rendieren en de Kerstman die met dozen vol cadeaus door de lucht raceten vandaan? Het ging zo. In 1823 schreef de Engelse schrijver Clement Moore een gedicht genaamd "Een bezoek van Sinterklaas", waarin hij de Kerstman afbeeldde die door de lucht vloog op een magische slee getrokken door zijn trouwe rendieren: Rudolph, Blitzen, Vixen, Donder, Dancer, Dasher, Comet, Cupid en Prancer. V\u00f3\u00f3r dit werk deelde de Kerstman zijn cadeaus te voet of te paard uit. Men gelooft ook dat de hoofdpersoon van Nieuwjaar zijn huidige uiterlijk door de Amerikanen heeft gekregen. In 1931 gaf Coca-Cola Company cartoonist Thomas Nast de opdracht om de Kerstman voor hun kerstcampagne te tekenen in een beeld dat dichter bij de mensen zou staan. Zo verscheen de Kerstman, gekleed in een rood-wit pak, met een brede riem en zwarte laarzen, wat tot op de dag van vandaag zijn meest herkenbare beschrijving is. Deze transformatie maakte de Kerstman niet alleen tot een schattig kerstfiguur, maar ook tot een krachtig reclamemerk \u2013 een garantie voor succes, die verschillende bedrijven met Kerstmis begonnen te gebruiken om de aandacht van kinderen op hun producten te vestigen. Zo groeide de Kerstman uit tot een krachtig wereldwijd merk, dat constant wordt gebruikt om kersttoerisme te promoten. En vandaag de dag woont de Kerstman, of Papa Noel, in zijn residentie in Lapland, in de stad Rovaniemi. Elk jaar, bij het vallen van de nacht tussen 24 en 25 december, pakt hij een grote tas vol cadeaus en vertrekt hij op zijn magische reis rond de wereld, waarbij hij discreet cadeautjes onder de boom voor kinderen legt. Maar het is tijd om andere personages te ontmoeten die net zo graag kerstcadeaus geven.<\/p>\n

Caga Ti\u00f3 <\/h2>\n

\"Spaanse In Cataloni\u00eb bestaat er een grappige en eeuwenoude traditie die tijdens de kerstperiode plaatsvindt: het mee naar huis nemen van een speciaal feestelijk houtblok genaamd "Caga Ti\u00f3" of "Fer Cagar el Ti\u00f3" (Ti\u00f3 = Tiz\u00f3n, vuurbrand). Dit ongewone personage bestaat uit een lichaam, twee voorpoten en een kop waarop ogen, wenkbrauwen en een neus zijn geschilderd. Caga Ti\u00f3 is versierd met een typisch Catalaanse hoofdtooi – een barretina – en hij is gekleed in een deken om niet te bevriezen. In de dagen voorafgaand aan de winterzonnewende (een traditie met heidense wortels die uiteindelijk uitgroeide tot kerstviering), beginnen de kleinste bewoners van het huis Ti\u00f3 ijverig te voeden: men gelooft dat hoe meer hij "eet", hoe beter, want zo zal hij hen vrijgeviger zijn. Meestal voeden kinderen hun boomstammen met wat er van hun eigen maaltijd over is (een goed excuus om niet te eten wat ze niet willen), en ze krijgen vaak ook restjes fruit, schillen, enz. aangeboden. Wat Tio "niet op at", werd door de ouders weggegooid. Volgens een oud gebruik verzamelde de hele familie zich na het avondeten op kerstavond rond Tio, waarna de kinderen het houtblok met een stok sloegen, begeleid door grappige liedjes. Onder de deken "poepte" Tio kleine cadeautjes (meestal snoepjes, wafels, noga, enz.) uit, waardoor de kinderen tijdens alle feestdagen snoep konden hebben. Tio werd geslagen totdat er een ui of een stukje kool tevoorschijn kwam, wat aangaf dat de "procedure" was voltooid. Hoe is deze ongewone traditie ontstaan? Spaans lerares en schrijfster Joan Soler i Amigo vertelt ons in haar werk "Enciclop\u00e8dia de la fantasia popular catalana" (1998) dat Ti\u00f3 in de vorm die we vandaag de dag kennen pas in de 18e en 19e eeuw populair werd, toen het vanuit de bergachtige plattelandsgebieden naar de stedelijke gebieden, inclusief de kust van Cataloni\u00eb, kwam. Ti\u00f3 werd oorspronkelijk gebruikt om een vuur in de haard aan te steken, waar eeuwen geleden oude voorouderverering plaatsvond en voedsel werd gekookt. Er bestaat een legende achter de humanisering van het houtblok. Volgens deze legende werd op een dag in een boerderij in het stadje Sant Quinti de Mediona (district Alt Pened\u00e8s in Barcelona) een pratend houtblok in de open haard gevonden. De eigenaren haalden het eruit (volgens sommige versies waren er wel vijf houtblokken die Ti\u00f3 vormden) en ontdekten dat het op een mannetje leek. Ti\u00f3 vertelde de eigenaren dat er een schat in hun huis lag die ze moesten geven aan een bedelaar die de volgende dag, met Kerstmis, aan hun deur zou kloppen. Ze luisterden naar hem en voerden het bevel uit. Vanaf dat moment bracht Ti\u00f3 voorspoed in dit huis en elke kerst gaf hij alle bewoners van het huis wat ze nodig hadden voor de viering. In bredere zin was El Ti\u00f3 de Nadal oorspronkelijk een groot houtblok dat in de open haard van het huis brandde en warmte, licht en de mogelijkheid bood om een feestelijke maaltijd te koken. Hoewel Caga Ti\u00f3 in Cataloni\u00eb als een kerstfiguur wordt beschouwd, wordt deze traditie ook gedeeld in Aragon en Andorra, evenals in sommige plaatsen in de provincie Valencia en Mallorca. Verhalen over het kerstblok bestonden ook in Scandinavische landen tijdens de Middeleeuwen en in Engeland rond de 18e eeuw.<\/p>\n

Caganer <\/h2>\n

\"Spaanse De Caganer is een ander karakteristiek en origineel kerstfiguur, populair in Cataloni\u00eb. Het begon allemaal toen op een dag, aan de vooravond van het verre Kerstmis van 1223, Sint Franciscus van Assisi, de stichter van de ascetische Franciscaanse orde, een "levend Bethlehem" installeerde \u2013 met andere woorden, een "kerststal" of "belen". Het idee bleek succesvol en eeuwen later, aan het begin van de 17e eeuw, begonnen niet alleen religieuze instellingen, maar ook aristocratische huizen in Europa grote monumentale belens te plaatsen in de straten van de steden, die door talloze mensen werden bezocht. Daarna verspreidde het gebruik zich naar de dorpen en werden de heldere elementen van het Catalaanse Bethlehem enorm populair. Wat was er zo bijzonder aan? Feit is dat er, naast de traditionele figuren van Jozef en Maria, het kindje Jezus, de Koningen-Geven, evenals het vee en de pittoreske omgeving, nog iets anders in het idyllische schilderij zat dat nog steeds als controversieel kan worden beschouwd. De caganer is een van de populaire Catalaanse afbeeldingen. Het stelt een gehurkte man voor, met blote billen, die zijn behoefte doet in de open lucht op een afgelegen plek. Hij wordt vaak afgebeeld in het gezelschap van een nieuwsgierig, snuffelend dier. Traditioneel wordt de caganer op een bilzekruid onder een brug, achter een hooiberg of op een andere verborgen plek geplaatst; het zou duidelijk respectloos zijn tegenover de gelovigen als zo'n figuur in het midden van de kerststal zou worden geplaatst, zichtbaar vanaf de plek van de wieg of in het volle zicht van degenen die Jezus gaan aanbidden. In Spanje hoor je ouders vaak tegen hun kinderen zeggen, kijkend naar de bilzekruid: "Waar is de caganer nu?" En het kind begint enthousiast te zoeken naar een grappig mannetje, dat op het eerste gezicht moeilijk te zien is. Maar men gelooft dat degene die de caganer als eerste vindt, het hele jaar door omringd zal zijn door geluk en gunstige kansen. De traditionele figuur van de caganer draagt, net als het vorige personage van Caga Tio, een Catalaanse hoofdtooi – een barretina. Hij kan een sigaret tussen zijn tanden hebben of een pijp roken, zijn natuurlijke behoeften vervullend, en soms heeft hij een vel papier of een opengeslagen krant in zijn handen, bedoeld om zijn taak te vergemakkelijken door te lezen, en vervolgens voor een indirect doel gebruikt worden. De caganer is zo'n populair Catalaans personage dat je hem in verschillende gedaantes op kerstbalies tegenkomt, of het nu een beroemde voetballer, een zanger, een president, een koningin – zelfs de paus is! Het lijkt erop dat er simpelweg geen beperkingen zijn op het gebruik van deze figuur! Velen worden gekweld door de vraag: wat is de betekenis van de caganer? Waarom werd hij in het kerstlandschap ge\u00efntroduceerd en wat symboliseert hij? Hoewel deze vraag tot op de dag van vandaag openstaat en er vele interpretaties bestaan, luidt de klassieke Catalaanse legende als volgt: "… Toen een heldere ster aan de hemel opsteeg en de geboorte van een goddelijk kind aankondigde, merkten velen dit teken op. De wijze magi\u00ebrs haastten zich met hun geschenken naar Bethlehem, en de Catalaanse boeren volgden hen op hun reis. En toen het gewone volk bijna de stad had bereikt, kreeg een van hen plotseling hevige buikpijn. Om zijn behoefte te doen, ging hij op zoek naar een afgelegen plek: hij rende naar de rivier, maar een lokale visser joeg hem weg. Hij probeerde de tuin in te komen, maar ook hier hield de tuinman hem tegen. Uiteindelijk rende de arme man het veld in, waar hij de langverwachte eenzaamheid vond om "zijn behoefte te doen", en de andere boeren, zijn metgezellen, kwamen op dat moment de pasgeboren Jezus aanbidden. In een vereenvoudigde versie is de caganer een symbool van Catalaanse kalmte en sereniteit onder alle omstandigheden, in staat om zich te ontdoen van het onnodige en de aarde te bemesten. en zo een goede oogst te garanderen.<\/p>\n

Olentzero en Mari Domingi<\/h2>\n

In Baskenland en Navarra zijn er merkwaardige figuren die enigszins doen denken aan onze Vader Vorst en Sneeuwmaagd, maar hun namen zijn Olentzero en Marie Domingue. Ze zijn geen grootvader en kleindochter, maar een goedhartig echtpaar en lokale feestfiguren die verantwoordelijk zijn voor het aankondigen van Kerstmis en het uitdelen van cadeaus aan jongens en meisjes in de nacht van 24 op 25 december. Op die dag loopt het echtpaar door de straten, gooit snoep en andere zoetigheden naar jongens en meisjes, en kunnen ze hun brieven met wensen overhandigen. Tegen zonsondergang verschijnen verschillende koren die kerstverhalen zingen over Olentzero en een pop dragen die hem afbeeldt als houtskoolbrander. Bij zonsondergang wordt deze pop in brand gestoken, wat verband houdt met de heidense traditie om de dag van de winterzonnewende te vieren. Waar komt zo'n figuur als Olentzero vandaan? In de oudheid heette het houtblok waarmee het vuur in de open haard op kerstavond werd aangestoken "olentzero". De volgende dag werd de as voor de hoofdingang van het huis uitgestrooid om het huis en zijn bewoners gedurende het nieuwe jaar te beschermen. Maar volgens de Baskische mythologie kwamen de heidenen uit de bergen om iedereen te waarschuwen voor de komst van Kixmi (Kixmi is de naam die de heidenen aan Christus gaven). Door dit mythologische element te combineren met de traditie van het branden van houtblokken in de open haard, ontstond de figuur van een gepersonifieerd personage, die werd getransformeerd tot de houtskoolbrander Olentzero. Zijn verhaal luidt als volgt: tijdens zijn werk in de bergen hoorde hij van de geboorte van Christus en besloot hij onmiddellijk naar verschillende steden te reizen om het goede nieuws te verspreiden. In de 20e eeuw nam Olentzero de kenmerken aan van andere beroemde nieuwjaars- en kerstpersonages, zoals Papa No\u00ebl, de Kerstman of de Drie Wijzen, en begon hij ook met Kerstmis geschenken te brengen aan jongens en meisjes. Even later werd hij vergezeld door een charmante vrouw, Marie Dominga, een ander personage dat het christendom harmonieus combineert met een band met de natuur. Zij personifieert vrouwelijkheid en de winterzonnewende, waarna het nieuwe jaar en een nieuwe natuurlijke cyclus beginnen. Vandaag heeft iedereen de mogelijkheid om de boerderij Olentzero Izenaduba Basoa in Munguia te bezoeken, naast het prachtige natuurpark Uriguen (Parque Uriguen). Olentzero's huis ligt in een van de oudste dorpen van Baskenland en biedt een hele mythologische wereld om te ontdekken.<\/p>\n